त्या दोघी

काल ट्रेनमध्ये भेटलेल्या त्या दोघी! नावं जाणून घ्यावीशी वाटली नाही. त्यांचे स्वभाव मात्र दोन टोकांचं प्रतिनिधित्व करत होते. 

गाडी पुणे स्टेशनवर आली आणि प्रत्येकजण आपापल्या मुलाबाळांसह, सामानाची adjustment करून निश्चिंत होऊ पाहत होता. आधी सासू सासरे आणि नऊ/दहा  वर्षांच्या मुलासह डोक्यावरचा पदर फिक्स करून पस्तीस - चाळीशीची ती बसली. बसली ती बसलीच. वयस्कर सास-यांना सामान ठेवू लागण्यात मदत नाही की त्यांची जबाबदारी घेणं नाही. हिचीच जबाबदारी त्यांनी घेतलेली दिसत होती. म्हणलं जाऊ दे...तिचे वयस्कर सासरे ह्यांची व्यवस्था लावून दुसऱ्या बोगीत गेले.

  मग 'ती' आली. त्याच वयाची. पण पदर, लाजणे & तोंड दाबून बुक्क्यांचा मार category ला challenge करणारी. दुसऱ्या बहिणीच्या लहानग्या मुलांना आणि वयस्कर आईला सांभाळून जड सामानाची व्यवस्था करण्याच्या खटपटीत होती. त्या पदरवालीच्या शेजारी बसलेल्या छोट्या भाच्याला​ 'पाय वर घे' सांगूनही त्याने ऐकलं नाही, तर एक ठेवून दिली सरळ.... पदरवाली मात्र तशीच बसून. जरा पाय वर घेण्याचे कष्ट न घेता 'मेरे पैरको लग गया न आपका bag' असंच सांगत राहिली. शेवटी पैलवान चिडली. 'भाभी आपने देखा न मैने बच्चे को मारा पैर उपर लेने के लिए? आप उठो, साईडमे खडी रहो आप!" पदरवाली तर जसं काही रिझर्व्हेशनचा मिळालेला बर्थ हातचा जाईल अशी तिच्याकडे बघत उठली. मग  Madam नी सामान बर्थ खाली टाकलं नि पदर पुन्हा स्थानापन्न झाली. पण त्या आधी पैलवान ताईंनी भाभीची  चिडल्या बद्दल माफी मागितली.

   प्रसंग संपला. पण आजच्या युगातल्याच या दोन टोकांच्या स्त्रिया बघून मी विचारात पडले. उंच पुरी, दिसायला बरी अशी ती डोक्यावर पदर इतकी दबलेली आहे की स्वतःची आणि इतरांची सांगितल्या शिवाय मदत करत नाही. स्वतःचं डोकं चालवत नाही. परक्या व्यक्तींकडून अपमानित होते, घरी तर पदोपदी होत असेल. 

पैलवान ताई मात्र नारळासारखी होती. वरून रफ & टफ पण आतून हळवी. चुकीची माफी मागणारी, बहिणीच्या मुलांना, आईला सांभाळणारी. आणि हो, मध्यरात्री गाडीत रडून आकांत करणा-या बाळाला gripe water देऊन शांत करणारी. 

'पदरवालीला' फक्तच 'पदर' होता, पण पैलवान ताईच्या व्यक्तिमत्वाला 'पैलू' होते. ह्यात चांगलं - वाईट, चूक - बरोबर माहीत नाही.

 एका बाजूला आजच्या युगातही दबून राहणारी, त्यात वावगं वाटून न घेणारी एक स्त्री आहे​. तर दुसरीकडे भांडून स्वतःच अस्तित्व सिद्ध करणारी  दुसरी स्त्री आहे.  

ज्या वातावरणात त्या वाढल्या असतील त्याचा परिणाम तर त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर झालेला आहेच. पण जे आहे ते तसंच चालू ठेवायचं की बदलायचं? आपण आपला ठसा उमटवलाच पाहिजे की स्वत:चं अस्तित्व गौण करून घ्यायचं? तुम्हाला काय वाटतं?

© श्वेता